De bitterzoete rebellie van IJsland

 

Van 20 tot 24 juni was Gunnar Sigurdson als gast uitgenodigd op verschillende plaatsen in België om er zijn inzichten en ervaringen te delen over de chaos waaraan ook IJsland ten prooi is gevallen ten gevolge van de wereldwijde financiële crisis, veroorzaakt door de ineenstorting van het banksysteem in 2008. Hij heeft er als filmmaker een prachtige dokumentaire film met een vleugje cynisme over gemaakt: “Maybe I should have....” 

Trailer:

Hier is wat hij zelf over de IJslandse situatie te vertellen heeft:

Niemand zou ooit geloofd hebben hoe snel dingen kunnen veranderen bij een economische turbulentie en al evenmin zou iemand geloofd hebben hoe weerloos en verward de leiders van een land zich kunnen tonen wanneer ze met moeilijke beslissingen geconfronteerd worden.

Begin 2008 stapelden de onweerswolken zich wereldwijd op rond het banksysteem. economisten, bankiers en politici waren er zich tenvolle van bewust dat dingen zouden veranderen en dat één van de mogelijke resultaten van die verandering een hervorming van het systeem kon zijn en dat dus andere mensen en groepen aan het commando zouden komen.

Sommige individuen van buiten de ‘machtscirkel’ realiseerden zich ook dat het systeem waar ze zoveel jaren in geloofd hadden niet meer houdbaar was.

Het door schuld gecontroleerde banksysteem was op zijn einde gekomen. Door de banken gecontroleerde politici werden kwetsbaar en het onvoorwaardelijk geloof in de markt was aan het wegsmelten.
________________

De eens bewonderde IJslandse banksector was enorm gegroeid sinds het privatiseren in 2002 van de twee grootste banken, Landsbanki en Kaupthing. De totale omvang had s’lands BNP met een faktor tien overstegen en de ‘wijzen’ die deze opmerkelijke banken beheerden werden geloofd en geprezen voor hun onschatbare bijdrage aan de IJslandse rijkdom. Wij, als natie waren op goud gestoten en konden eindelijk iets anders doen dan met onze handen in visingewanden wroeten nu we simpelweg onze rijkdom konden uitbreiden door het verwerven van gevestigde bedrijven uit heel Europa.

We waren weer de Vikings van de wereld geworden. Het enige verschil was dat we nu bewonderd werden voor onze intelligentie in plaats van gevreesd voor onze aanvallen en slachtpartijen uit het verleden. Onze bankiers waren superieur en onze koppige mentaliteit, gecombineerd met een natuurlijk wonder van efficient beslissen en vastberadenheid zou ons in staat stellen om onze weg te kopen met krediet en bewondering.

Of, zou het kunnen?

In oktober 2008 stortte het IJslandse banksysteem als een kaartenhuisje in elkaar, met als gevolg dat het volk zich realiseerde dat iemand hen voor de gek had gehouden. Juist enkele dagen voor de complete meltdown van de banken beweerden hun executieven nog dat hun financiële toestand in orde was. De Premier verklaarde live op TV dat de situatie onder controle was en het volk geen reden tot paniek had. Enkele uren later sprak hij tot de natie, God smekend om IJsland te beschermen. Binnen een week waren de drie grootste banken bankroet. De Krona viel en de waarde werd met meer dan 50 % verlaagd van de ene dag op de andere. Munt-geïndexeerde hypotheken verdrievoudigden en inflatie-geïndexeerde hypotheken verhoogden ten gevolge van de inflatiegolf, veroorzaakt door de complete devaluatie van de Krona.

Het publiek was perplex – Wat was er gebeurd? Hoe kon dit gebeuren? Waarom was dit gebeurd?

De regering was tot ‘stilstand’ gekomen. Regeringsambtenaren renden heen en weer, maar er gebeurde niets. Er was geen onmiddellijke oplossing in zicht en het volk verloor haar hoop.
__________

Het gevolg van de ondergang is een gevalstudie over ‘waarom het resultaat van onze rebellie en acties stagnatie is’.

Toen het volk zich realiseerde dat de regering niet in staat was haar verantwoordelijkheid op te nemen door de nodige maatregelen te nemen, begonnen er zich groepen te vormen en er ontstond een georganiseerde rebellie. Wekelijkse protesten werden buiten het parlement georganiseerd, burgerforums grepen plaats en het publiek begon vragen te stellen. Wanneer de overheden niet konden antwoorden nam woede over. Overweldigd door ongeloof en wantrouwen kwam het volk bijeen met duizenden voor het parlement en sloegen op potten en pannen en om het even wat om lawaai te maken. Binnen enkele dagen gaf de regering het op. Een succesvolle rebellie vond plaats en een verkiezing werd uitgeroepen halfweg in de regeringstermijn.

In gedachten had het volk gewonnen. Hoop begon te groeien, grassrootsbewegingen begonnen actie te voeren, eisen werden gesteld en uiteindelijk luisterde het systeem – althans zo dacht het publiek.

Beloftes werden gemaakt, oplossingen gepland en maatregelen genomen om de eisen van het volk uit te voeren.

De oppositie-partijen beloofden de annulatie van inflatie-geindexeerde hypotheken, de banden met met het IMF door te knippen en last but not least, huizen tegen kredietoren te beschermen door een ‘Wall of Shields’ rond de huizen te bouwen.

Een Scandinavische welvaartstaat werd beloofd. Het volk zou het vertrekpunt zijn voor alle maatregelen en de banken moesten blijven waar ze waren.

Opnieuw waren we op goud gestoten. De financiële rillingen over de wereld zouden het startpunt zijn voor een nieuwe vorm van maatschappij in IJsland. Een duurzame en rechtvaardige maatschappij zou geboren worden en worden gebouwd op de ruïnes van de ondergang. – althans zo dacht het volk.

Dingen zouden veranderen. Omwille van algemene woede, hopeloosheid en ongeloof in het huidige systeem was de rechtse regering, geleid door de Onafhankelijkheidspartij, ten val gebracht. Zij werd vervangen door een regering geleid door de Sociaaldemocraten, die samen met de Onafhankelijkheidspartij in de vorige regering zaten, en de Links-groene partij, voorheen gekend als de IJslandse Communistische partij. Voor het eerst in de geschiedenis van de IJslandse democratie was er een zuiver linkse regering aan de macht. De rebellie was een succes geweest en het volk had alles wat het gevraagd had.

Of, deden ze alsof?

Vandaag meer dan 2 jaar nadat de huidige regering aan de macht kwam is geen enkele verkiezingsbelofte vervuld. In feite is de zogezegde linkse regering nog altijd bezig met failliete banken uit te kopen met belastingsgeld, de inflatie houdt huiseigenaars gevangen in overgehypothikeerde eigendom en iedere genomen maatregel was in het voordeel van het oud financieel systeem. Het deficiet van de schatkist groeit en de staatsschulden worden oncontroleerbaar en de regering schijnt er alles aan te doen wat in haar macht is om de oude, reeds ineengestorte, bank-gedreven hiërarchie in stand te houden, geheel volgens de wensen van het IMF.

Talloze zaken werden ondernomen in een poging om te onderzoeken wat verkeerd was gegaan? Een speciale parlementaire onderzoeks-commissie schreef een onderzoeksrapport van 3000 pagina’s die details bevat van mogelijke malversaties binnen de administratie. Het wijst ook op mogelijke criminele daden zowel bij publieke ambtenaren als hogere kaders binnen de financiële sector.

Dit ambitieuse werkstuk ligt nu te bestoffen onder een kabinetszetel en er werden geen administratieve wijzigingen geimplementeerd als gevolg van dit rapport.

Een speciale aanklager werd aangesteld om mogelijke financiële misdaden te onderzoeken. Drie jaar na de totale ineenstorting van het IJslands banksysteem zijn twee gevallen voor het hof gebracht, vier personen in beschuldiging gesteld en één veroordeeld in een distriktrechtbank.

De vorige eerste minister, Geir H. Haarde, werd als enig lid van de vorige regering in beschuldiging gesteld door het parlementair hooggerechtshof voor zijn inactie in verband met, en in het spoor van de ineenstorting van de IJslandse banken. Huidig eerste minister Johanna Sigurdardottir was al even inactief als Staatssecrataris voor Sociale Zaken in de vorige regering.

Het schrijven van een nieuwe grondwet werd aan de bevolking toevertrouwd en is nu overhandigd aan het parlement voor formele behandeling. Anderzijds werd niets gedaan om te verzekeren dat de huidige regeringsleden de actuele grondwet respecteren.

In feite is er met moeite iets veranderd, spijts de inspanning van duizenden mensen, spijts de gerezen hoop van de bevolking door de ambitieuze beloftes van wanhopige politici, spijts de duidelijke nood aan strukturele verandering zowel in het politieke als in het financiëel systeem.

Waarom is dat?

Volgens onze nederige mening komt dit door onze onbekwaamheid om ons te organiseren en onze onbekwaamheid om samen te werken als één team van mensen met als enige doel om een rechtvaardige en duurzame maatschappij op te bouwen en te bevolken. Dat komt omdat we naar politiek kijken als een sportwedstrijd en we juichen onze politieke favoriten toe zoals een voetbalploeg, onafgezien hoe goed ze wel spelen. Dezelfde mensen die met hun potten en pannen rammelden en hun koppen blauw schreeuwden met als doel een ongeschikte regering weg te krijgen zijn nu perfect gelukkig sinds ‘hun team’ nu aan de winnende hand is zelfs al is hun team even ongeschikt en nutteloos als het andere.

De weinigen die opstaan, riskeren veroordeeld te worden als ze de verkeerde mensen of de verkeerde politieke partij bekritiseren. En sedert de meeste mensen de verkeerde mensen zijn in iemands ogen, wordt iedereen veroordeeld. Daardoor bouwen we een maatschappij verzadigd van haat en wraak. Zonder het te willen bevechten we onszelf en daardoor zorgen we er gegarandeerd voor dat het oude bank-gedreven systeem zal overleven. Juist zoals het altijd geweest is.

Maar we mogen nooit opgeven. We moeten geloven in ons recht en we moeten geloven dat de maatschappij bestaat voor het volk, niet andersom . We moeten onze benadering veranderen en we moeten organiseren. Over heel de wereld heeft het volk aangetoond dat verandering op handen is. Huidige machthebbers verliezen hun greep en wij, het volk moeten gefocusd blijven en verenigd zodat de op handen zijnde veranderingen in ons voordeel uitwerken.